Als wij kiezen voor meer een lokaal systeem van voedselproductie dan leidt dat ertoe dat we in dat productielandschap moeten recreëren. Als consumenten maken we meer of minder bewuste keuzes wat we willen eten. Deze keuzes beïnvloeden de productiemethodes van onze voedselproducenten. Burgers bestemmen zo met de portemonnee. Wat we eten bepaalt in grote mate hoe het landschap om ons heen eruit ziet. Draai het eens om. Wat gebeurt er als we vanuit het landschap nadenken over hetgeen dat we op ons bord aantreffen. Wat willen we dan van dat landschap?
Hoe willen wij als consumenten dat het land gebruikt en beheert wordt? Bijna 70% van de totale landoppervlak van Nederland wordt gebruikt voor landbouwdoeleinden. De boeren beheren en onderhouden, als nevenproduct van voedsel, dus grote delen van de Nederlandse landschappen. Als wij als consumenten en burgers specifieke eisen willen stellen aan dat beheer moeten we nadenken over (verdien)modellen die dat mogelijk maken.
Als je bijvoorbeeld als Rotterdammer spruitjes wilt eten die lokaal geproduceerd zijn (nog even los van of die biologisch geteeld worden) betekent dat er in de polders rondom Rotterdam geen plaats is voor een specifiek voor recreatie bestemde inrichting. In de huidige plannen van de overheid worden delen van het huidige agrarische landschap opgeofferd om plaats te maken voor een landschap dat bij moet dragen wat in beleidstermen heet ‘de leefbaarheid in de stad’.
Die leefbaarheid wordt nu vaak vertaald in ontwerpen van vrij zielloze recreatieparken met een bos, een speelweide, een zwemvijver, prullenbakken en picknickbanken. Een stelsel van wandel- en fietspaden ontsluit het gebied nadat je de auto hebt geparkeerd op een grote geasfalteerde maar landschappelijk ingepaste parkeerplaats. Deze landschappen voelen onecht. Vooralsnog produceren deze landschappen geen ander product dan ‘een plek om je vrije tijd door te brengen’. Voor wat het waard is. Ze worden vanuit overheidspartijen beheerd en kosten vooral veel geld.
Als wij onze vrije tijd willen doorbrengen in dat soort van recreatielandschappen is er geen plaats meer voor voedselproductie in de nabijheid van de stad. Als we dan toch spuitjes willen eten moeten die elders geproduceerd worden. In dat elders wordt er ook een landschap opgeofferd om plaats te maken voor voedselproductie. Zo komt een groot deel van de asperges die bij de AH liggen uit Peru waar natuurgebieden ontgonnen worden als landbouwgrond. Kortom als je voorstander bent van lokaal geproduceerd voedsel heeft dat invloed op het ommeland van de stad en zul je als consument in dat productielandschap je vrije tijd doorbrengen. Dat hoeft geen offer te zijn. Als je denkt vanuit de agrarische agenda en de boerenlogica kunnen die twee doelen met elkaar verenigd worden zonder dat de boer direct een zorgboer of recreatieondernemer moet worden. Ontwerpers kunnen daarin een rol vervullen. De rol van de ontwerper is het bemiddelen en vertalen van vraag en aanbod tussen consument en producent.
In verschillende projecten zoals Eetbaar landschap en Werkplaats Buijtenland is er ontwerpend onderzoek verricht om een op een te testen hoe zo’n landschap eruit kan zien, wat er dan op je bord terecht komt en op welke manier je zou kunnen recreëren in een agrarisch productielandschap. Hieruit blijkt dat veel van de methodes van boeren en andere buitenlui vertaald kunnen worden. Wij kunnen leren van de inventiviteit van die boer.
Zo kan er een netwerk van wisselpaden aangelegd worden. De boer als landschapsprinter. Door verschillende maai- en zaairegimes worden groene routes op de kaart getekend: met panoramische uitzichtpunten vanaf de dijk, eenvoudige bruggen over sloten en onvoorspelbare paden door het veld. De wisselpaden zijn toegankelijk op basis van geboden gastvrijheid van landeigenaren en landgebruikers. Samen stellen ze een aantal regels tot openbaarheid op om te garanderen dat er een fijnmazige route ontstaat. De paden zijn periodiek aan en uit te zetten als de lokale agenda dat vereist zoals tijdens het broedseizoen of tijdens de oogst. Dit kan bijvoorbeeld door een brug 90 graden te draaien waardoor het een hek wordt. Het netwerk is fijnmazig genoeg zodat er altijd een alternatieve route is.
Het Buijtenbed van Studio Makkink & Bey is een mooi voorbeeld van hoe die 2 werelden in elkaar geschoven kunnen worden. In het Buijtenbed kan je wakker worden in een graanakker, op de dijk, in de boomgaard of aan een spruitjesveld. Het is tevens de uitvalsbasis om ongestoord te lezen, te schrijven of een idee uit te broeden.
De caravan wordt omhult door een soort van kuubkist die vaak gebruikt wordt voor transport van aardappels. De kist staat op een platte wagen zodat de boer, als het Buijtenbed even niet gewenst is bijvoorbeeld omdat hij wil oogsten, het Buijtenbed kan aanpikken en met een tractor naar een andere locatie kan rijden.
Als we willen genieten van de prachtige voorjaarsbloesem van boomgaarden moeten we de producten die het voortbrengt omarmen. Dat kan door appels te eten maar ook door met behulp van de mobiele brouwerij, de Buijtenbrouwerij, appelsap te maken en die verder op te werken tot cider of zelfs calvados.
Proef je landschap.
(Deze tekst is een bewerking van de stelling zoals die door Ester van de Wiel tijdens het Eetcafe van de Youth Movement besproken is als onderdeel van de Dutch Design Week 2013)






























